Wyznaczanie dojrzałości zbiorczej

0
Sylwia Ciara
doradca sadowniczy, Soska Konsulting

Zbiór owoców to najważniejszy okres w kalendarzu sadownika. W rzeczywistości jego przebieg rzutuje na końcowy efekt prac z całego roku. Optymalny termin zbioru jest decydującym czynnikiem wpływającym na jakość przechowywanego towaru oraz procent ewentualnych ubytków w tym czasie.

Często słyszy się, że właściwe wyznaczenie optymalnego terminu dojrzałości zbiorczej wpływa na późniejszą zdolność przechowalniczą owoców. Co tak naprawdę kryje się pod terminem „dojrzałość zbiorcza”? Jest to stan fizjologiczny owocu, kiedy proces oddychania jest najmniej intensywny. Taki stan utrzymuje się niestety jedynie kilka dni, po tym czasie oddychanie zaczyna ponownie wzrastać, by w efekcie osiągnąć maksimum – co będzie oznaczało, że owoc przeszedł do stanu dojrzałości konsumpcyjnej. Takie owoce nie nadają się do długiego przechowywania, ponieważ wiąże się to z ryzykiem zbyt dużych ubytków podczas przechowywania oraz pogorszeniem ich jakości. Obecnie konsumenci mają dość wysokie wymagania co do jędrności oferowanego towaru, szczególnie zachodnie sieci hipermarketów.

Niestety, mimo łatwego dostępu do wielu metod wyznaczania dojrzałości zbiorczej owoców sadownicy w dużej mierze opierają się na orientacyjnym terminie zbioru poszczególnych odmian (kalendarz). Obserwacje koloru nasion, intensywności rumieńca, wielkości owoców i łatwości „odchodzenia ich od pędu” nie są wystarczająco skuteczną metodą oceny, a uwzględnienie tylko tych parametrów może w efekcie prowadzić do sporych strat podczas przechowywania, zwłaszcza kiedy planujemy sprzedaż jabłek dopiero późną wiosną. Wyznaczenie odpowiedniego terminu zbiorów ma szczególne znaczenie w latach, kiedy mamy do czynienia z niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi (sezon 2015 – duże problemy z oparzelizną powierzchniową).

O czym nie powinniśmy zapomnieć:

  • Termin dojrzałości zbiorczej może zależeć od wielu czynników, m.in.: wieku drzew (wcześniej dojrzewają owoce z młodszych kwater), sportu danej odmiany, podkładki, gleby (na ciepłych, bardziej przepuszczalnych stanowiskach dojrzewanie zachodzi szybciej), usytuowania owocu w koronie (położone w górnej partii, od strony południowej dojrzewają najpierw, dlatego w wielu przypadkach wskazany jest zbiór w dwóch etapach).
  • Badana próba powinna być reprezentatywna.
  • Badanie wykonujemy po kolei na wszystkich odmianach (podstawowy błąd to wykonywanie prób tylko w obrębie najwcześniejszych odmian, a później zbiór zgodnie z kalendarzem).
  • Owoce uszkodzone przez silny przymrozek nie powinny trafić do długiego przechowywania.
  • Należy przeprowadzić ocenę zdrowotności owoców oraz sprawdzić zawartość gniazda nasiennego pod względem liczby nasion.

Do określenia terminu zbiorów wykorzystuje się kilka metod. Najprostszą z nich, a zarazem najbardziej dostępną, jest test skrobiowy. Pozostałe metody to pomiar jędrności, zawartości ekstraktu czy stężenia etylenu w komorach nasiennych oraz metoda indukowanego etylenu.

Test skrobiowy jest najprostszą, a zarazem najtańszą metodą, aby określić dojrzałość owoców w warunkach domowych. Do wykonania pomiaru wystarczy jedynie płyn Lugola, czyli jodek potasu. Jod wybarwia skrobię na ciemnoniebieski, intensywny kolor (fot. 1). Kroimy owoce w poprzek i maczamy je w płynie Lugola. Wcześniej zaopatrujemy się w tablicę wzorcową (tradycyjną lub elektroniczną w formie aplikacji na telefon). Indeks skrobiowy jest oznaczany w 10-stopniowej skali. W zależności od odmiany indeks skrobiowy jest różny. I tak – dla ‘Szampiona’ wynosi 5–6, a dla Jonagoldów – 7–8.

Fot. 1. Test skrobiowy jest najprostszą, a zarazem najtańszą metodą określania dojrzałości owoców w warunkach domowych

Jędrność owoców oznaczamy za pomocą jędrno­ściomierza (fot. 2). W celu przeprowadzenia badania usuwamy skórkę z dwóch przeciwległych stron owocu, wbijamy w te miejsca trzpień urządzenia i odczytujemy wyniki, następnie wyliczamy średnią i porównujemy z tabelą jędrności przypisanych dla poszczególnych odmian. Badanie jest bardzo proste, ale wymaga posiadania specjalistycznego sprzętu.
Jeśli posiadamy refraktometr, możemy wykonać pomiar zawartości cukrów rozpuszczalnych w soku komórkowym. Nanosimy kilka kropel wyciśniętego soku na płytkę refraktometru i odczytujemy wynik podobnie jak w przypadku pomiaru jędrności, wyliczamy średnią i porównujemy z tabelą.
Znając te wszystkie trzy parametry, czyli: indeks skrobiowy, jędrność i zawartość ekstraktu, możemy wyliczyć indeks Streifa, który pomaga w dokładnym określeniu terminu zbiorów jabłek.

Fot. 2. Jędrność owoców oznaczamy za pomocą jędrnościomierza – w celu przeprowadzenia badania usuwamy skórkę z miejsca, gdzie wbijamy trzpień

Indeks Streifa = jędrność kG/
(zawartość ekstraktu
x wartość z testu skrobiowego)

Aby właściwie ocenić intensywność dojrzewania owoców, należy wykonać pomiar minimum 2-krotnie. Pierwszy raz min. 14 dni, drugi przynajmniej 7 dni przed orientacyjnym terminem zbioru.
Pomiar intensywności wydzielania etylenu przez owoce – próba etylenowa – jest jedną z najnowocześniejszych metod wyznaczania terminu dojrzałości zbiorczej. Niestety, z uwagi na kosztowny sprzęt jest ona dostępna tylko w warunkach laboratoryjnych.

fot. 1, 2 S. Ciara

Przekaż dalej

O autorze

Odpowiedz